صاعد الأندلسي
10
التعريف بطبقات الأمم
سزگين ، أدبيات فارسي استورى ، الذريعهء آقا بزرگ تهرانى وفهرستهاى متعدّد مخطوطات فارسي ، عربى ، تركى واردو درمىيابيم كه هنوز حجم عظيمى از ميراث مكتوب وشناخته شدهء جهان اسلام نشر نيافته ودر واقع بايد گفت مطالعه وبررسى نشده ، وبديهي است كه بىوقوف بر مندرجات اين آثار ، تدوين هر اثرى در زمينهء تاريخ علوم وفنون وتمدّن اسلامى كامل ووافى به مقصود نخواهد بود . با اين مقدّمه ، نشر هر اثر مكتوب به منزلهء گامى است در راه نيل به اين مقصود ، والبتّه پيداست كه بايد با كمال دقّت وبصيرت در اين راه گام برداشت تا از وقت وسرمايهء مصروف ، بيشترين بهره حاصل گردد . پس يك أصل مهمّ كه رعايت آن در نشر آثار ضرورت دارد ، در اولويّت نهادن وگزينش دقيق متونى است كه فصلى تازه در تاريخ علم وتمدّن اسلامى بگشايد ، يا پرتوى بر گوشههاى تاريك اين تاريخ افكند ، يا دستكم برگى بر افتخارات علمي فرهنگى مردم مسلمان بيفزايد ؛ ودر اين گزينش بايد - چون نخستين پايهگذاران مخلص اين تمدّن - حتّى الامكان از ملاحظات قومي ، فرقهاى وسياسي پرهيز كرد ، زيرا تمدّن اسلامى كه چند سده بر جهان سيادت داشت وغرب همچنان وامدار آن است ، نه شرقي بوده است ، نه غربى ، بلكه حاصل تلاش همهء أقوام ومللى است كه به اسلام گرويدند وبه بركت تعاليم آن وتسامح منطوى در اين تعاليم اين بناى باشكوه وخجسته را بنيان نهادند . خوشبختانه آنچه مسئولان آگاه دفتر نشر ميراث مكتوب پيش روى خواننده نهادهاند از همين نوع آثار است . هر آشنا با تاريخ وتمدّن اسلام مىداند كه اسپانياى اسلامى ( اندلس ) تقريبا همزمان وهمگام - يا اندكى ديرتر - با نهضت علمي ، فرهنگى اسلام ودر سايهء دانشپرورى وتسامح اسلامى حكّام در سدههاى چهارم وپنجم هجرى بدان پايه ومايه از علم وتمدّن دست يافت كه شهر قرطبه وچند شهر ديگر آن ، چون طليطله وغرناطة ، مىتوانست كمابيش با بغداد وقاهره - در أوج شكوه وشوكتشان - كوس برابرى وهمسرى زند . اينكه فهرست نام كتابهاى موجود در كتابخانهء عظيم قرطبه در اين روزگاران به چهل وچهار مجلّد مىرسيده مىتواند استوارترين دليل بر شكوفايى